Loading...
PDF İndir

Toprak Azot Döngüsü

 • Tüm canlıların yapı taşını oluşturan aminoasit ve proteinler ile nükleit asitler, hormon ve vitaminlerin yapısında yer alan azot canlı yaşamı için temel besin elementlerdendir. Doğadaki temel azot kaynağı atmosferdir ve atmosferin yaklaşık %78,8’ini azot gazı oluşturur. Bitkiler ve organizmaların büyük bölümü atmosferdeki serbest azottan besin maddesi olarak yararlanamaz. Bunun için azotun çeşitli süreçlerden geçmesi gerekir.[1] Azot döngüsündeki bu önemli süreçler fiksasyon, amonifikasyon, nitrifikasyon, denitrifikasyon mineralizasyon ve asimilasyon olaylarıdır.

 

 • Azot fiksasyonu; azot gazının atmosferik, biyolojik ve endüstriyel süreçlerle nitrat ve nitritlere dönüştürülmesi olayına azot fiksasyonu denir. Fiksasyon süreçlerinin %12’si atmosferik fiksasyonla, % 59’u biyolojik fiksasyonla, %29’u ise suni fiksasyon (suni gübre üretimi) yoluyla toprağa bağlanır.[2]

 

 • Bir bitki veya hayvan öldüğünde veya bir hayvan dışkıladığında ortaya çıkan azotun ilk formu organiktir. Bakteriler ve/veya mantarlar, kalıntılardaki organik azotu amonyuma dönüştürür. Organik bileşiklerden amonyum iyonlarının türemesi olayı amonifikasyon olarak tanımlanır.[3],[4]

 

 • Topraktaki amonyum iyonlarının kademeli olarak nitrit ve nitrat iyonlarına dönüştürülmesi olayına nitrikasyon denir. Nitrifikasyona ters olan süreçlerle azotun gaz biçimine dönüştürülmesi süreci ise denitrifikasyon olarak adlandırılır. Çeşitli bakteri ve mantarlar aracılığıyla gerçekleştirilen bu süreç bitiminde azot gaz halinde atmosfere iletilir.[5]

 

 • Kompleks azotlu birleşiklerin ayrışma ve dönüşmesine mineralizasyon, bunun tersine mineral azot formlarının canlı organizma dokularına alınarak karmaşık bileşikler içinde organik olarak tutulması olayına asimilasyon adı verilir.[6]

 

  • Tüm bu süreçlerden yola çıkarak azot döngüsünü şu şekilde özetlenebilir: Volkanik faaliyetler, yıldırım ve şimşek gibi atmosferik olaylarla ortaya çıkan serbest azot atmosferik fiksasyon yoluyla nitrit ve nitrata dönüşür. Nitrit ve nitrata dönüşen azot daha sonra yağışlarla toprağa ulaşır.

 

  • Ya da doğrudan toprakta ya da bazı bitki gruplarının köklerindeki yumrularda yaşayan azot bağlayan bakteriler, atmosferde serbest halde bulunan azot gazını bünyelerine alarak amonyağa dönüştürür. Fazla amonyak, toprağa salınır ve burada nitrifikasyon bakterileri tarafından önce nitrite, sonra da nitrata dönüştürülür.

 

  • Nitrat bitkiler tarafından emilir ve protein gibi önemli moleküllerin üretiminde kullanılır. Böylece azot, besin zincirine girer. Azot, bitkiler ve hayvanlar atık ürettiklerinde ya da öldüklerinde, ayrışma işlemiyle amonyak formunda tekrar toprağa döner. Toprakta bulunan denitrifikasyon bakterileri de nitrit ya da nitratı yeniden azot gazına dönüştürür. Böylece azot tekrar atmosfere karışır.[7]

 

 

Kaynaklar:

[1] Koray Haktanır ve Seviç Arcak, Toprak Biyolojisi: Toprak Ekosistemine Giriş. (Ankara: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, 1997), 126.

[2]  J. N. Galloway ve ark., "Nitrogen cycles: past, present, and future generations". Biogeochemistry, no. 70, (2004): 153–226.

[3] Haktanır ve Arcak, Toprak Biyolojisi, 287

[4]  B. Smith, R. L. Richards ve W. E. Newton, Catalysts for Nitrogen Fixation : Nitrogenases, Relevant Chemical Models and Commercial Processes,  (Boston: Kluwer Academic Publishers, 2004), 57.

[5]  Vaclav Smil, Cycles of Life: Civilization and the Biosphere, (USA: Scientific American Library, 1997), 128.

[6] Haktanır ve Arcak, Toprak Biyolojisi, 286.

[7] “Azot Döngüsü,” TEMA, erişim Haziran 2018, http://toprak.tema.org.tr/web_20002_1/entitialfocus.aspx?primary_id=9085&type=1634&target=categorial1&detail=single&sp_table=&sp_primary=&sp_table_extra=&openfrom=sortial

Daha fazlasını göster...
Sonraki Konu

Toprak Karbon Döngüsü